Tazminat Hukuku ve Aktüeryal Hesaplamada Yeni Dönem
(7589 Sayılı Kanun ile TBK m. 55’e Eklenen Fıkraların Değerlendirilmesi)
16 Temmuz 2026’da kabul edilen 7589 sayılı Kanun’un 18. maddesiyle Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 55. maddesine eklenen üçüncü ve dördüncü fıkralar, bedensel zararlar ile destekten yoksun kalma tazminatlarında hem sorumluluk hukukunu hem de aktüeryal hesaplama pratiğini kökten değiştirmiştir. Yıllardır Kanun ve Yargıtay içtihatlarıyla yürütülen "faiz başlangıcı" ve "kısmi ödemelerin mahsubu" farklı bir hukuki zemine kavuşmuştur. Ancak Geçici 1. madde uyarınca yeni kurallar yalnızca yürürlük tarihi olan 31 Temmuz 2026’dan sonra gerçekleşen olaylara uygulanacaktır. Dolayısıyla olay tarihi artık dosyadaki maddi hukuk ve hesaplama tekniğinin ilk ayırt edici şartıdır.
1. Aktüeryal Dönem Ayrımının Faize Yansıması (TBK m. 55/3)
Aktüeryal hesaplama sisteminde iş göremezlik ve destek tazminatları iki evrede şekillenmektedir. Olay tarihinden rapor tarihine kadar bilinen verilerle ve iskontosuz hesaplanan bilinen (işlemiş) dönem ile rapor tarihinden muhtemel ömür sonuna dek uzanan ve iskonto tekniğiyle bugünkü peşin sermaye değerine indirgenen bilinmeyen (işleyecek) dönem. Eklenen üçüncü fıkra bu teknik ayrımı doğrudan faiz hukukuna taşımıştır. Şöyle ki;
Kademeli Faiz Başlangıcı
Bilinen dönem tazminatına olay tarihinden, bilinmeyen dönem tazminatına ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilecektir. Kanun koyucu, güncel verilerle bugünkü değere indirgenmiş varsayımsal gelecek kaybına bir de olay tarihinden faiz yürütülmesini çifte güncelleme olarak saymış ve TBK m. 117/2’deki haksız fiil failinin olay anında temerrüde düşeceği kuralına önemli bir istisna getirmiştir.
Uzayan Yargılamanın Durumu ve Rapor-Karar Karmaşası
Sürekli maluliyet ve destekten yoksun kalma tazminatı dosyalarında tazminatın ağırlıklı kısmını bilinmeyen dönem oluşturduğundan, uzayan yargılamaların finansal yükü büyük ölçüde zarar görene yüklenmiştir. Üstelik aktüeryal hesabın dondurulduğu rapor tarihi ile faizin başlayacağı karar tarihi arasındaki zaman farkı, hüküm öncesi güncellenmeyen raporlarda gerçek hak kaybı riski doğurmaktadır.
Kapsam Dışı Tazminat Kalemleri ve Usul Kuralları
Tedavi giderleri ve manevi tazminat getirilen istisnaların dışındadır; sigortacılar yönünden ise temerrüde ilişkin kurallar devam etmektedir. Bu Kanun değişikliği ile birlikte HMK m. 26’daki taleple bağlılık ilkesi gereği, dava dilekçelerinde matbu halinde yazılan faiz talepleri terk edilmeli, aktüer bilirkişi raporlarında ise bilinen ve bilinmeyen dönem hesaplamaları hükme elverişli biçimde ayrı ayrı gösterilerek hükme elverişli raporlar tanzim edilmelidir.
2. Oransal Mahsup Sistemi (TBK m. 55/4)
Kanunla eklenen dördüncü fıkra ile yargılamada tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan kısmi ödemelerin, ödeme tarihindeki tazminat tutarından oransal olarak mahsup edileceğini düzenlemiştir. Buna göre;
Eski Uygulamanın Enflasyona Göre Yeniden Düzenlenmesi
Önceki yüksek mahkeme kararlarında dava öncesi ödemeler yalnızca yasal faizle güncellenerek, dava sonrası ödemeler ise faiz işletilmeksizin nominal tutarıyla hesaplanan tazminattan düşülüyordu. Ücret artış hızının yasal faizi aştığı enflasyonist ortamda erken ödemenin erimesi anlamına geliyordu. Getirilen oransal sistemde ise kısmi ödeme, yapıldığı tarihte toplam tazminatın yüzde kaçını karşılıyorsa borcu o oranda düşürmektedir.
Aktüer Bilirkişilikte İki Aşamalı Hesap Yöntemi
Rücu edilemeyen sosyal güvenlik gelirleri ile bağış niteliğindeki ödemeler kapsam dışı tutularak ikili bir sistem kurulmalıdır. Bilirkişi önce ödeme tarihindeki veriler ve aktüeryal veriler ile geriye dönük bir hesap yaparak ödemenin zararı karşılama oranını (%) saptayacak; ardından karar aşamasındaki güncel tazminattan aynı oranı indirecektir.
Ödeme Aşaması ve Avukatların Sorumluluğu
Mahsubun "tahkikat başlayıncaya kadar" yapılan ödemelerle sınırlandırılması, ön inceleme aşamasını davalı ve sigorta şirketleri için stratejik bir ödeme sınırına dönüştürmüştür. Yine davacı vekilleri ise erken aşamada yapılabilecek düşük tutarlı ödemelerin, nihai tazminatta yol açacağı yüksek oranlı kesinti maliyetini dikkatlice analiz etmek zorundadır.
Yukarıda bahsedildiği üzere Tazminat Hukuku’nda önemli değişikliklere gidilmiştir. Gelinen noktada TBK m. 55/3 ve 55/4 düzenlemeleri, maddi hukuktaki gerçek zararı giderme ilkesi ile aktüeryal matematiğin kesiştiği alanı yeniden tanımlamıştır. Değişiklikle dönem ayrımının doğrudan faiz rejimine bağlanması, tahkikat öncesi ödemelerin ise oransal mahsupla güvenceye alınması; yargılamanın her aşamasında güncel bir hesaplama yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu yeni çerçevede isabetli bir mahkeme kararı, ancak zamanında somutlaştırılmış/netleştirilmiş bir talep ile güncel verilere dayanan açıklayıcı bir bilirkişi raporunun bütünleşmesiyle kurulabilecektir.
